Grodzka 2, 20-114 Lublin

81 532 30 41

Ciekawe Zabytki w Lublinie

Nowy Ratusz (Urząd Miasta)

– powstał na murach zespołu klasztornego Karmelitów Bosych, wzniesionego przy dawnym placu Korce (ob. Plac Łokietka i część ul. Królewskiej). Kościół budowali w latach 1613-19 lubelscy muratorzy Jakub Balin i Jakub Tremanzel. Po zniszczeniu przez pożar w 1803 r. spalone gmachy przejęło miasto i w latach 1827-28 przebudowano ruiny na obecnie istniejący gmach magistratu. Autorem projektu przebudowy był budowniczy generalny Królestwa Polskiego Aleksander Groffe. W trakcie przebudowy zaadaptowano dla potrzeb urzędu nawę główną i zachodni rząd kaplic dawnego kościoła. Fasada została przekształcona w stylu klasycystycznym, podwyższona o wieżę i otrzymała czterokolumnowy portyk, Po zniszczeniach z okresu II wojny światowej ratusz został odnowiony w latach 1947-52.
Obecnie jest siedzibą miejskich władz samorządowych, Rady Miasta i Prezydenta Miasta Lublina.

Brama Krakowska (Muzeum Historii Miasta Lublina)

Uważana za jeden z symboli miasta i jeden z najważniejsyzch zabytków Lublina, łączy Śródmieście ze Starym Miastem. Wzniesiona w poł. XIV w. wraz z murami obronnymi.
Zasadniczy zrąb gotyckich murów zbudowany jest z cegły i kamienia, nadbudowa z cegły. Ośmioboczne, otynkowane górne kondygnacje wieży powstały w II połowie XVI w.
Przed lico właściwej bramy wysunięte jest szesnastowieczne przedbramie z krenelażem.
Budowlę nakrywa barokowy hełm z umieszczonym na jego szczycie monogramem SAR /Stanislaus Augustus Rex/ i datą 1782, pochodzący z okresu przebudowy dokonanej przez Dominika Merliniego. Obecny wygląd bramy jest wynikiem prac konserwatorsko- budowlanych z lat 1959-64, kiedy to usunięto z korpusu wieży nowożytne przekształcenia, a wnętrze zaadaptowano na potrzeby Muzeum Historii Miasta Lublina. Z ostatniej kondygnacji można oglądac panoramę Starego Miasta i Śródmieścia Lublina.

Brama Grodzka

położona naprzeciw zamku. Dawniej strzegła przejścia w obronnych murach miejskich. Pierwotnie miała formę prostopadłościanu, z dobudowanym później przedbramiem (tak jak Brama Krakowska) i mostem zwodzonym w kierunku zamku.
W czasach nowożytnych brama traciła stopniowo swój militarny charakter, aż w 1785 roku na polecenie Komisji Dobrego Porządku została przebudowana w stylu klasycystycznym i pozbawiona cech obronnych. Umieszczono w niej sklepy wynajmowane kupcom przez miasto. Projektantem przebudowy był architekt królewski Dominik Merlini.
Obecnie w jej pomieszczeniach znajduje się Ośrodek Brama Grodzka – Teatr NN, popularyzujący historię i kulturę Lublina. W Ośrodku można m.in. oglądać makietę przedstawiającą zburzone w 1943 roku miasto żydowskie na lubelskim Podzamczu.

Zamek (Muzeum Lubelskie)

Pierwotny gród ksiażęcy w Lublinie znajdował się w XI-XII wieku na wzgórzu Grodzisko, gdzie w XVI wieku zlokalizowano zachowany do dziś cmentarz żydowski. Pełnił funkcje siedziby kasztelana lubelskiego. Gród na wzgórzu obecnie zwanym zamkowym został ulokowany w II poł. XII wieku. Pierwotnie był otoczony ziemnymi wałami.
Wzniesiony w XIV w. przez Kazimierza Wielkiego gotycki zamek, przekształcony i rozbudowany w stylu renesansowym w I poł. XVI wieku, popadł w ruinę wskutek działań wojennych w 2 poł. XVII w.; ostatecznie został rozebrany w XVIII w.
Z dawnego zespołu grodowo-zamkowego do dzisiaj zachowała się tylko XIII-wieczna romańska wieża mieszkalno-obronna (donżon) i gotycka kaplica pw. Św. Trójcy oraz fragment gotyckiej baszty zwanej żydowską.
Obecny, neogotycki kompleks budynków wzniesiono wg projektu Jana Stompfa w latach 1824-26 z przeznaczeniem na więzienie, wykorzystywane po utracie autonomii Królestwa Polskiego przez rosyjskie władze zaborcze, niemieckich okupantów, państwo polskie w okresie międzywojennym, a także władze PRL do 1954 r.
Najstarszym obiektem na wzgórzu zamkowym jest okrągła wieża mieszkalno-obronna (donżon) uchodząca za jeden z najstarszych zabytków architektury na Lubelszczyźnie. Wzniesiono ją zapewne w II poł. XIII w. Szczyt wieży wieńczy neogotycki krenelaż, zbudowany po obniżeniu wieży podczas budowy neogotyckiego zamku w l. 20-tych XIX w.
Najcenniejszą częścią zamku i zarazem zabytkiem cieszącym się popularnością u zwiedzających, jest kaplica pw. Św. Trójcy. Wystawiona przez Kazimierza Wielkiego w poł. XIV w., pierwotnie gotycka, w okresie nowożytnym dodano do jej fasady renesansowy szczyt. Do XX w. wejście do kaplicy prowadziło bezpośrednio z dziedzińca zamkowego, po nieistniejących dzisiaj schodach, przez zachowany do dziś renesansowy portal. W 1418 r. ozdobiono wnętrze ufundowanymi przez Władysława Jagiełłę freskami rusko-bizantyńskimi pędzla przybyłego z Rusi mistrza Andrzeja. Polichromia, przedstawiająca treści religijne w duchu kościoła prawosławnego a zarazem zdobiąca mury rzymskokatolickiej świątyni, jest unikalnym symbolem koegzystencji kultury wschodnio- i zachodnioeuropejskiej. Wszystkie zabudowania zamkowe zajmuje i udostępnia do zwiedzania Muzeum Lubelskie, którego zbiory zgrupowane są w kilku działach, m.in.: archeologicznym, numizmatycznym, militariów i etnograficznym. W galerii malarstwa eksponowany jest m.in. obraz Jana Matejki „Unia Lubelska”.

Archikatedra

– pw. śś. Jana Chrzciciela i Jana Ewangelisty, stojąca w najbliższym sąsiedztwie Starego Miasta, jest największą zabytkową budowlą sakralną Lublina.
Pierwotnie był to kościół jezuitów, których do Lublina sprowadził w 1582 roku biskup krakowski Bernard Maciejowski.
Świątynia powstała w latach 1586-1625 wg projektów architektów jezuickich: Jana Marii Bernardoniego, Józefa Brizio i Michała Hintza. Był to jeden z pierwszych barokowych kościołów wzniesionych poza Włochami. Ze względu na udział w budowie lubelskich muratorów kościół otrzymał wówczas, częściowo zachowane do dziś, elementy wystroju w typie tzw. renesansu lubelskiego.
Po pożarze kościoła w 1752 roku przekształcono zniszczone wnętrze i wystawiono nowe, zachowane do dziś, późnobarokowe wieże. Pracami kierował wówczas znakomity jezuicki architekt Franciszek Koźmiński.
W latach 1756-57 pochodzący z Moraw malarz Józef Mayer wykonał iluzjonistyczną polichromię, podziwianą do dzisiaj, wtedy też powstała tzw. „zakrystia akustyczna”. Po kasacie zakonu jezuitów w 1773 r. kościół na krótko przejęli trynitarze.
Po ich rezygnacji zespół budynków został zajęty przez wojska austriackie. Po utworzeniu diecezji lubelskiej na początku XIX w. kościołowi przywrócono jego pierwotną funkcję oraz podniesiono go do godności katedry.
Dokonano wtedy przebudowy, w wyniku której przekształcono fasadę w duchu klasycystycznym oraz dobudowano portyk z kolumnadą wg proj. Antonia Corazziego.
Na ścianach katedry umieszczono liczne tablice epitafijne wielu znanych osób, w tym m. in. poetów Sebastiana Klonowica (tablica przeniesiona z nieistniejącej lubelskiej fary) i Wincentego Pola.
Podczas II wojny światowej katedra została uszkodzona, m.in. zniszcozny został portyk i część fasady. Odbudowano portyk po wojnie, wraz z odnowieniem fasady.
Do najcenniejszych elementów wyposażenia należą: XV-wieczna gotycka chrzcielnica ze spiżu, pochodząca z niezachowanej lubelskiej fary pw. św. Michała, wczesnobarokowy ołtarz główny z XVII w. wykonany z czarnej gruszy libańskiej, 10 ołtarzy bocznych, drewniane stalle, XV-wieczny krucyfiks zwany Trybunalskim (przeniesiony z kościoła pw. św. Michała). Wśród licznych obrazów w tym kościele szczególną czcią otaczana jest przez wiernych kopia obrazu Matki Boskiej Częstochowskiej, związana z „cudem lubelskim” z 1949 r. Znajduje się tu również cenny zbiór szat i naczyń liturgicznych, eksponowany w archikatedralnych skarbcu.
Duże zainteresowanie zwiedzających wzbudza tzw. akustyczna zakrystia, przekryta sklepieniem odbijającym fale akustyczne w taki sposób, że możliwe jest dokładne słyszenie słów wypowiadanych szeptem.

Wieża Trynitarska (Muzeum Archidiecezjalne)

– o wys. 64 m, góruje nie tylko nad Placem Katedralnym i Starym Miastem ale jest też najwyższym akcentem wysokościowym historycznego Lublina. Powstała w miejscu wzniesionej w latach 1623-99 furty w zabudowaniach przylegającego do murów miejskich dawnego kolegium jezuickiego, które po kasacie zakonu w 1773 r. przejęli trynitarze.
W 1819 r. została nadbudowana wg proj. Antonia Corazziego jako dzwonnica i wtedy otrzymała obecny kształt. We wnętrzu mieści się Muzeum Archidiecezjalne Sztuki Religijnej.
Z platformy widokowej na wysokości 40 m można podziwiać rozległą panoramę Lublina i okolic. W salach Muzeum eksponowana jest kolekcja pochodzącej z terenu Lubelszczyzny, głównie barokowej, rzeźby sakralnej.

Stary Ratusz – Trybunał Koronny

Murowany ratusz powstal na pocz. XV w. Przebudowany w I ćw. XVI w. spłonął częściowo podczas pożaru w 1575 r. Po odrestaurowaniu był od 1578 r. siedzibą Trybunału Koronnego tj. szlacheckiego sądu apelacyjnego. Trybunał przez pół roku wyrokował w Lublinie w sprawach z terenu Małopolski, zaś przez pół roku w Piotrkowie Trybunalskim rozpatrywał sprawy z Wielkopolski. W końcu XVII w. obiekt przekształcono na barokowy, zaś po 1781 roku architekt Dominik Merlini nadał mu zachowaną do dzisiaj formę klasycystyczną. Przez czas istnienia Trybunału budynek pełnił też ciągle funkcje ratusza, tyle, że podczas sesji trybunalskich rajcy miejscy przenosili się do domu aktualnie urzędującego burnistrza. Po rozbiorach budynek pełnił dalej funkcje sądownicze, aż do okrsu międzywojennego.
W Trybunale znajduje się Pałac Ślubów, odbywają się tu imprezy kulturalne, m.in. koncerty muzyczne. W piwnicach Trybunału ma swój początek Lubelska Trasa Podziemna.
Z Trybunałem wiąże się najpopularniejsza z lubelskich legend, opowiadająca o diabelskim sądzie, który zmienił niesprawiedliwy wyrok, wydany przez przekupnych sędziów na niekorzyść ubogiej wdowy. Wypalony ślad Czarciej Łapy na stole sędziowskim, pozostawiony ponoć przez czarta-sędziego zamiast pieczęci pod werdyktem, można oglądać w hallu Muzeum Lubelskiego.

Bazylika oo. Dominikanów

Dominikanie są notowani po raz pierwszy w Lublinie w 1253 roku. Wg Długosza przejęli oni wcześniej istniejące oratorium pw. św. Krzyża. Obecny kościół pw. św. Stanisława i klasztor powstawały sukcesywnie od XIII do XVII wieku. Nieprzerwanie od XIII wieku kościół jest siedzibą Dominikanów. Zespół klasztorny Dominikanów to jeden z najcenniejszych zabytków Lublina.
Od pocz. XV wieku w kościele znajdowały się relikwie Krzyża Świętego, przewiezione z Kijowa, które skradziono w 1991 roku. Dziś w kościele znajduje się inna cząstka relikwi Drzewa Krzyża Świętego.
Z dawnego średniowiecznego kościoła pozostał do dziś zrąb murów, przebudowany w XVII wieku – jego dzisiejszy kształt to wynik prac muratorów lubelskich, m.in. Jana Cangerle i Piotra Gallona. W XVII i XVIII wieku otoczono świątynię jedenastoma kaplicami, z których najcenniejsze to: Firlejowska (na zakończeniu południowej nawy), fundacji prymasa Henryka Firleja oraz Tyszkiewiczowska (za prezbiterium), ze wspaniałym wystrojem stiukowym i malowidłem na sklepieniu przedstawiającym Sąd Ostateczny – obie budowane w celu pomieszczenia relikwi Krzyża Świętego.
W kościele znajdują się liczne ołtarze z XVII-XVIII wieku oraz obrazy, m.in. z warsztatu Tomasza Dolabelli. W kaplicy na zakończeniu północnej nawy znajduje się obraz Matki Boskiej Trybunalskiej, w typie tzw. Matki Boskiej Opieki, chroniącej swoim płaszczem oddajacej się pod jej opiekę ludzi, pochodzący z Trybunału Koronnego.

Kościół pw. św. Ducha

Powstał jako kościół szpitalny, wraz ze szpitalem Św. Ducha. Szpital, ufundowany przez mieszczan lubelskich na pocz. XV w., był, podobnie jak w innych miastach, bardziej przytułkiem dla ubogich niż miejscem leczenia chorych.
Świątynia i szpital były utrzymywane przez mieszczan i kontrolowane przez rajców miejskich.
Po pożarach w 1575 i 1602 r. kościół odbudowano w nowych formach, tzw. renesansu lubelskiego, dostawiając do gotyckiej nawy nowe prezbiterium, ok. poł. XVII w. nakryte barokową kopułą na owalnym planie. Część sklepień wnętrza świątyni zachowała renesansowe sztukaterie. Odbudowa kościoła, po pożarze w 1733 r., spowodowała dalsze zmiany: m in. powstał barokowy szczyt, a podwyższona wieża otrzymała w XIX w. smukłe zwieńczenie.
Zachował się w większości wystrój kościola z II poł. XVIII w. W ołtarzu głównym znajduje się obraz Matki Bożej Dobrej Rady, który w XVII i XVIII w., był otoczony szczególnym kultem. Przyczyną kultu obrazu było cudowne wydarzenie z 13 lipca 1642 roku, kiedy to zaboserwowano, że obraz płacze krwawymi łzami.

Kościół i klasztor pobernardyński

Bernardyni przybyli do Lublina w 1459 roku. Lubelski klasztor był trzecią placówką tego zakonu w Małopolsce. Bernardyni osiedlili się na przedmiesciu, przy ruchliwym placu handlowym, w lokalizacji odpowiedniej dla żebraczego zakonu, utrzymującego się z jałmużny.
Kościół pw. Nawrócenia św. Pawła pochodzący z końca XV w., zachował większość form nadanych mu podczas przebudowy w l. 1602-1607, prawdopodobnie przez muratora lubelskiego Jakuba Balina.
Podczas tej przebudowy sklepienia kościoła uzyskały charakterystyczną dla tzw. renesansu lubelskiego dekorację z listew sklepiennych wykonanych z zaprawy. Kościół pw. Nawrócenia św. Pawła jest prawdopodbnie najstarszym zachowanym zabytkiem w regionie z tego typu dekoracjami.
W wyposażeniu zwracają uwagę późnobarokowe ołtarze oraz renesansowe nagrobki i tablice epitafijne znanych postaci m. in. królewskiego lekarza Wojciecha Oczki.
Kościół słynie z posiadania relikwii św. Walentego oraz św. Antoniego. Rozległy klasztor, tworzący wraz z bryłą świątyni duży zabytkowy kompleks, budownay był od I poł. XVI do XVIII wieku.

Kościół pobrygidkowski

(ul. Narutowicza w pobliżu Pl. Wolności) – Kościół pw. Wniebowzięcia NMP Zwycięskiej został wzniesiony dla zakonu brygidów i brygidek w latach 1412-1426 jako wotum dziękczynne króla za zwycięstwo pod Grunwaldem. W II poł. XVI i I poł. XVII wieku klasztor lubelski przeżył odnowę, kierowaną przez silne przełożone Agnieszkę Jastkowską i Dorotę Firlejównę, dzięki staraniom których lubelski klasztor brygidek stał się najważniejszym w Rzeczypospolitej. W tym czasie prowadzono również prace budowlane, które nadały kościołowi zachowane do dziś formy architektoniczne z pogranicza gotyku i architektury nowożytnej.
Od 1835 roku kościół i klasztor użytkowane były przez siostry wizytki, stąd popularne w Lublinie określenie dawnego koscioła brygidek, jako „powizytkowski”.
Po 1882 r. klasztor był użytkowany przez instytucje i osoby świeckie, zaś od 1918 r. zgromadzenie sióstr urszulanek prowadziło tam znane liceum dla dziewcząt.
Zachowane do dziś neogotyckie wyposażenie pochodzi głównie z pocz. XX wieku. Ciekawym elementem wystroju kościoła jest cykl obrazów o życiu i cudach św. Brygidy, pochodzących z pocz. XVII wieku, umieszczonych w stallach i ławkach kościelnych. Na strychu kościoła zachowały się gotyckie polichromie z XV wieku.

Kościół i klasztor Kapucynów

– zbudowany w latach 1726-33 z fundacji Pawła Sanguszki, pochowanego później w podziemiach świątyni oraz jego żony – Anny z Lubomirskich (byli oni właścicielami pobliskiego pałacu przy Pl. Litewskim).
Barokowy kościół jest budowlą o architekturze dużej klasy, choć skromną, ze względu na wewnętrzne przepisy zakonne Kapucynów, nakazujące wzorowanie się na włoskich kościołach kapucyńskich i akcentujące ubóstwo zakonu. Z zakonnych przepisów wynikł też wymóg pozostawienia drewnianych ołtarzy niemalowanych. Wystrój kościoła zachował się od XVIII wieku niemal w całości.
W kościele znajduje się obraz przedstawiający sen Leszka Czarnego przed bitwą z Jaćwingami, przeniesiony z nieistniejącej lubelskiej fary.
Kościół został przebudowany po pożarze w 1768 r., zaś w latach 1858-1860 dobudowano doń neogotycką kaplicę pw. Niepokalanego Serca Maryi, w której znajduje się figura Matki Boskiej dłuta znakomitego rzeźbiarza Władysława Oleszczyńskiego.
Kapucyni opuścili kościół po kasacie na podstawie ukazu carskiego z 1864 roku, jednak powrócili w 1919 roku i opiekują się świątynią do dziś.

Kościół ewangelicko-augsburski

– powstał na podstawie zgody króla Stanisława Augusta Poniatowskiego z roku 1784.
Kościół pw. Trójcy Świętej z lat 1785-1788 r. zaprojektował Fryderyk August Zylchert. Ruchome wyposażenie kościoła, w tym ołtarz główny i znajdujace się w nim obrazy, pochodzi z dawnego zboru luterańskiego w Piaskach. W kościele zachował się unikalny, duży zbiór blaszanych tablic trumiennych.
Lubelski kościół ewangelicki jest jedynym tego typu czynnym obiektem na Lubelszczyźnie. Na przykościelnym cmentarzu stoją zabytkowe nagrobki zasłużonych parafian.

Kościół i klasztor pw. św. Józefa Oblubieńca NMP (OO. Karmelici Bosi)

(ul. Świętoduska 14) – powstał w latach 1635-1644 jako zespół kościelno-klasztorny karmelitanek bosych, zbudowany w oparciu o czteroalkierzowy dwór wojewody Rafała Leszczyńskiego, przywódcy lubelskich kalwinów, zbudowany w latach 1619-1623.
Kościół reprezentuje architekturę tzw. renesansu lubelskiego. Zachowały się zarówno ozdobne szczyty, charakterystyczna artykulacja porządkowa, jak i typowe dla lubelskiej architektury I poł. XVII wieku dekoracyjne listwy na sklepieniach kościoła.
Na początku XIX w. świątynię zajęli karmelici bosi, utraciwszy podczas pożaru swój pierwotny kościół przy obecnym pl. Łokietka (przebudowany później na obecny Ratusz). Po kasacie zakonu w 1864 r. kwaterowały tu wojska rosyjskie, znajdowało się tu również więzienie. Po 1918 r. karmelici odzyskali część budynków, zaś w 1988 r. przejęli całość zabudowań.

Kościół pw. św. Jozafata, dawna cerkiew grecka

(ul. Zielona 3) – zbudowana ok. 1790 roku, na podstawie przywileju króla Stanisława Augusta Poniatowskiego, wydanego zamieszkałym w Lublinie kupcom greckim.
Cerkiew została rozbudowana o niską dzwonnicę w 1857 roku.
Od okresu międzywojennego świątynia jest kościołem katolickim pw. św. Józafata.

Kościół pw. św. Mikołaja

(na płn. od ul. Ruskiej na wzgórzu Czwartek) Przed lokacją miasta na wzgórzu staromiejskim na Czwartku znajdowała się osada o charakterze handlowym, przy której zapewne w II poł XII wieku powstał kościół pw. św. Mikołaja, patrona kupców.
Wg legendy założycielem kośicoła był Mieszko I, jednak brak dowodów naukowych na tak wczesną metrykę kościoła.
Zachowany do dziś murowany kościół powstał w XVI w., na miejscu wcześniejszego. Wnętrze kościoła posiada cechy renesansu lubelskiego, będące wynikiem przebudów w I poł. XVII w., zaś klasycystyczna fasada pochodzi z XIX w. Wewnątrz kościoła znajduje się m.in. XVIII-wieczny ołtarz główny z figurą św. Mikołaja z XVII w. oraz XVII-wieczny ołtarz pw. św. Walentego z jego relikwiami.

Cerkiew prawosławna katedralna pw. Przemienienia Pańskiego

Pochodzi z lat 1607-1633. Zbudowana dla prawosławnych bazylianów, przez niemal cały XVII wiek była przedmiotem sporów między nimi a greko-katolikami, którzy w 1675 roku objęli światynię. W 1875 roku wraz z lubelską parafią unicką została włączona do diecezji prawosławnej. Obecnie jest siedzibą prawosławnego metropolity lubelskiego i prawosławnej parafii w Lublinie.
Lubelska cerkiew, jedna z najstarszych zachowanych w Polsce, jest przykładem światynii wschodniej wzniesionej w okresie stopniowej okcydentalizacji architektury cerkiewnej – jej układ przestrzenny i formy architektoniczne bliższe są kościołom zachodnim niż tradycyjnym cerkwiom ruskim.
Wewnątrz znajduje się najstarszy na terenie obecnej Polski ikonostas zachowany w oryginalnym miejscu, pochodzący z I poł. XVII wieku.

Pałac Biskupi

Siedziba Kurii Metropolitalnej (ul. Prymasa Stefana Wyszyńskiego 2) – powstał w XVIII w. jako pałac Łańcuchowskich. W pierwszej połowie XIX w. stał się własnością rządu carskiego i był siedzibą naczelnika wojskowego guberni lubelskiej. W drugiej połowie XIX w. przeszedł w posiadanie kurii biskupiej i został przeznaczony na siedzibę biskupa lubelskiego.
Sąsiadujący z nim obecny Pałac Konsystorski w l. 1817-22 był własnością loży masońskiej „Wolność Odzyskana”. W następnych latach stał się siedzibą sądu kryminalnego. Od 1852 r. wraz z Pałacem Biskupim przeszedł na własność kurii biskupiej. Cały kompleks był kilkakrotnie przebudowywany. W 1996 r. przed budynkiem Pałacu Konsystorskiego stanął pomnik Prymasa Stefana Wyszyńskiego – biskupa lubelskiego w latach 1946-49.

Pomnik Unii Lubelskiej

wzniesiono go w 1826 r. dzięki staraniu Stanisława Staszica na miejscu wcześniejszego monumentu, wystawionego po zawarciu Unii w 1569 r. Żeliwny obelisk, odlany w hutach kieleckich, zdobi płaskorzeźba autorstwa warszawskiego rzeźbiarza Pawła Malińskiego przedstawiająca personifikacje Polski i Litwy podające sobie ręce.

Pomnik Marszałka J. Piłsudskiego

Pomnik, wykonany wg niezrealizowanego przedwojennego projektu, wzniesiony w 2001 r. z inicjatywy i staraniem Związku Piłsudczyków Oddział Lublin, przy wsparciu organizacji i środowisk kombatanckich i niepodległościowych oraz władz Miasta Lublina. Pomnik znajduje się w miejscu usuniętego 9 września 1990 r. pomnika Wdzięczności Armii Radzieckiej (zgodnie z uchwałą Rady Miejskiej w Lublinie nr IV/36/90).

Pomnik Nieznanego Żołnierza

Pomnik został ufundowany przez Towarzystwo Gimnastyczne „Sokół” 3 sierpnia 1925 r. w 10. rocznicę bitwy 4 pp. Legionów pod Jastkowem. Płyta przetrwała okupację, jednak podczas walk o Lublin w lipcu 1944 r. została uszkodzona i usunięto ją w 1960 r. Płytę ułożono ponownie wkomponowaną w nowy Pomnik Nieznanego Żołnierza autorstwa Jerzego Jarnuszkiewicza w czasie przebudowy w roku 1961.

Pomnik Konstytucji 3 Maja

Odsłonięty został na Placu Litewskim 3 maja 1916 roku. W 1963 roku został przeniesiony z pierwotnego miejsca w głąb placu. W 1981 r., po odnowieniu, podwyższeniu i uzupełnieniu o figurę orła, stanął w obecnym miejscu.

Pomnik Józefa Czechowicza

Przy placu jego imienia przylegającym do Krakowskiego Przedmieścia. Granitowy monument, autorstwa Tadeusza Skwarczyńskiego, wykonany został w 30-tą rocznicę śmierci poety, który w tym miejscu zginął 9 września 1939 r. od niemieckiej bomby lotniczej.
Czechowicz był nie tylko znakomitym poetą i prozaikiem, niezrównanym piewcą Lublina i lubelskiej wsi, ale też żołnierzem – uczestnikiem wojny polsko-bolszewickiej, pedagogiem, działaczem Związku Nauczycielstwa Polskiego, redaktorem pism „Ziemia Lubelska” i „Kurier Lubelski” oraz pism dla dzieci: „Płomyczek”i „Płomyk”.

Pomnik Jana Kochanowskiego

Znajduje się przy ul. Narutowicza, obok kościoła pw. Wniebowzięcia NMP Zwycięskiej. Pomnik autorstwa Franciszka Strynkiewicza, postawiony był pierwotnie w 1931 r. przed Trybunałem Koronnym na Rynku, dla uczczenia 400-lecia urodzin poety.
Wybitny poeta polski (1530- 84) gościł często w Lublinie, jako dworzanin wojewody lubelskiego Jana Firleja i będąc sekretarzem królewskim. Poeta zmarł w kamienicy przy Rynku, naprzeciw Trybunału Koronnego 22 sierpnia 1584 roku.

Pomnik Ofiar Getta

W wyniku postanowień Kongresu Wiedeńskiego miasto znalazło się w granicach autonomicznego Królestwa Polskiego, podporządkowanego carowi rosyjskiemu. Tzw. okres konstytucyjny Królestwa (do Powstania Listopadowego) był okresem rozwoju miasta. Swoją zachowaną do dziś formę otrzymały wówczas do dziś istniejace charakterystyczne budowle lubelskie, takie jak neogotycki zamek i wieża trynitarska.

1877 R.

Odsłonięty w 1963 r. upamiętnia likwidację żydowskiego getta w Lublinie i zagładę jego mieszkańców w obozach śmierci w Bełżcu, Sobiborze, Majdanku, Treblince i innych. Inskrypcja na pomniku zawiera m.in. fragment wiersza poety Icchaka Kacenelsona:
„W każdej garstce popiołu szukam swoich bliskich”. Pierwotnie znajdował się na Placu Ofiar Getta, pomiędzy ulicami Lubartowską a Świętoduską, na początku 2007 r. przeniesiony okresowo na plac szkolny przy ul. Niecałej.
Na pierwotne miejsce powróci po zakończeniu budowy podziemnego parkingu w okolicy Placu Ofiar Getta.

Pałac Czartoryskich

Należący pierwotnie do Lubomirskich, powstał wg proj. Tylmana z Gameren w II poł. XVII w.; rozbudowany w latach 1725-28 na polecenie ówczesnej właścicielki Elżbiety z Lubomirskich Sieniawskiej przez architekta Franciszka Antoniego Mayera, przeszedł następnie – w wyniku małżeństwa jej córki Zofii – w ręce Czartoryskich.
Spalony w lipcu 1944 r., po wojnie został odbudowany, obecnie jest siedzibą Lubelskiego Towarzystwa Naukowego.

Pałac Lubomirskich

Budynek powstał jako dwór rodziny Firlejów ok. poł. XVI wieku. Pod koniec wieku XVII został rozbudowany dla Lubomirskich, być może z udziałem wybitnego architekta holenderskiego pochodzenia, Tylmana z Gameren. W XVIII wieku był własnością Sanguszków i Szeptyckich.
W latach 1823-1824 pałac przebudowano w duchu klasycyzmu wg proj. Jakuba Hempla i Jana Stompfa, rozbudowując go o II piętro. Pałac stał się wtedy siedzibą Komisji Województwa Lubelskiego. Po pożarze w 1829 r. obiekt odbudowany został wg. projektu Henryka Marconiego. W II poł XIX wieku – do 1915 roku, pałac zamieszkiwał aktualny gubernator lubelski.
Portyk został dostawiony w 1871 r.
Obecnie pałac jest użytkowany przez Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej, mieści się w nim Wydział Politologii.

XII 1918 R.

Powstanie Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego z inicjatywy księdza Idziego Radziszewskiego, którego absolwentem był m.in. Prymas Tysiąclecia – Stefan Wyszyński, a wykładowcą Karol Wojtyła – późniejszy Papież Jan Paweł II.

Pałac Rządu Gubernialnego

Zbudowany został w latach 1859-1862 przez architekta Juliana Ankiewicza. Mieścił się w nim tzw. rząd gubernialny lubelski – zarząd guberni lubelskiej.
Po II wojnie światowej budynek był użytkowany przez Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej.

Teatr im. Juliusza Osterwy

Budynek wybudowany został jako teart miejski w latach 1884-1886 wg projektu inż. Karola Kozłowskiego. Do dziś nieprzerwanie pełni funkcje teatru, obecnie jest siedzibą Teatru im. Juliusza Osterwy.

Teatr im. H.Ch. Andersena

Mieści się w części budynków klasztornych oo. dominikanów (patrz wyżej, poz. nr 8).

Podczas papieskiej pielgrzymki do Polski Jan Paweł II odwiedził Lublin, składając wizytę w byłym obozie koncentracyjnym na Majdanku i Katolickim Uniwersytecie Lubelskim, a na polach dzielnicy Czuby Ojciec Święty odprawił Mszę Świętą z udziałem setek tysięcy wiernych.